Je laat opnieuw bloed prikken en daar staat het weer: je ferritine is te laag.
Misschien let je inmiddels extra op ijzerrijke voeding. Misschien gebruik je al een ijzersupplement. Je doet eigenlijk wat je kunt, maar toch lukt het niet om je ijzervoorraad goed op te bouwen. Of je ferritine stijgt tijdelijk en daalt daarna weer.
En ondertussen blijf je moe. Je concentratie laat je in de steek, sporten kost meer moeite of je merkt dat je haar dunner wordt.
Waarom blijft die ferritine dan zo laag?
Dat is precies de vraag waar ik als darm- en hormoontherapeut naar wil kijken.
Want een lage ferritine gaat niet alleen over hoeveel ijzer je binnenkrijgt. Er is nog iets veel belangrijkers om uit te zoeken:
Waarom raakt jouw ijzervoorraad uitgeput of lukt het niet om deze goed aan te vullen?
Krijg je voldoende ijzer binnen? Neem je het goed op? Spelen je maag of darmen een rol? Gebruik je bijvoorbeeld maagzuurremmers? Verlies je iedere maand veel bloed door een hevige menstruatie? Is je ijzervoorraad tijdens een zwangerschap flink aangesproken of heb je bij je bevalling veel bloed verloren? Of speelt er iets waardoor ijzer minder goed beschikbaar komt voor je lichaam?
Misschien is er tot nu toe vooral gekeken naar hoe je het tekort kunt aanvullen.
Terwijl het bij een ferritine die steeds opnieuw laag is minstens zo belangrijk is om te onderzoeken waarom het tekort blijft bestaan.
En precies daar neem ik je in deze blog in mee.
Wat is ferritine eigenlijk?
Zie ferritine als een opslageiwit voor ijzer in je lichaam.
Je lichaam heeft iedere dag ijzer nodig en slaat een deel van het ijzer dat niet direct wordt gebruikt op in ferritine. Zo bouwt je lichaam een ijzervoorraad op die het kan aanspreken wanneer dat nodig is.
Een kleine hoeveelheid ferritine vinden we terug in het bloed. Door die waarde te meten, krijgen we een belangrijke indruk van hoe goed je ijzervoorraad gevuld is.
Een duidelijk lage ferritine is een sterke aanwijzing dat je ijzervoorraad verminderd is.
En dat is eigenlijk het belangrijkste wat je hierover hoeft te weten.
Want de veel interessantere vraag is:
Waarom raakt die voorraad steeds leeg?
Maar mijn Hb was toch goed?
Dit hoor ik regelmatig.
Je hebt klachten, je ferritine is laag, maar je Hb is nog goed.
Hb staat voor hemoglobine. Hemoglobine zit in je rode bloedcellen en is nodig om zuurstof door je lichaam te vervoeren.
Ferritine vertelt iets anders: het geeft een indruk van je opgeslagen ijzervoorraad.
En dit is belangrijk om te weten:
Je ijzervoorraad kan al verminderd zijn terwijl je Hb nog binnen de normale waarden valt.
Een normaal Hb betekent dus niet automatisch dat je ijzervoorraad ook goed gevuld is.
Waarom kun je je zo moe voelen bij ijzertekort?
IJzer is niet alleen belangrijk voor je bloed.
Je lichaam gebruikt het ook bij de productie van energie.
In je lichaamscellen bevinden zich mitochondriën. Zie ze als kleine energiecentrales. IJzer is nodig voor verschillende processen waarmee deze mitochondriën energie produceren.
Dat is één van de redenen waarom vermoeidheid en minder goed kunnen inspannen zo goed bij ijzertekort passen.
Ook je hersenen hebben ijzer nodig. IJzer is betrokken bij processen rondom neurotransmitters zoals dopamine en serotonine. Deze stoffen spelen onder andere een rol bij aandacht, motivatie en stemming.
Daarom kijk ik bij een ijzertekort niet alleen naar een getal op een bloeduitslag.
Ik wil ook weten hoe jij je voelt.
Ben je uitgeput? Kun je je moeilijk concentreren? Ben je sneller buiten adem? Kost sporten ineens veel meer moeite? Heb je last van rusteloze benen?
Dat klachtenpatroon hoort bij het totaalplaatje.
Waarom blijft je ferritine dan laag?
Wanneer je ferritine ondanks het aanvullen van ijzer niet goed stijgt of telkens opnieuw daalt, kijk ik naar vier belangrijke gebieden:
1. Krijg je voldoende ijzer binnen?
2. Neem je het goed op?
3. Verlies je te veel ijzer?
4. Of is het ijzer minder goed beschikbaar voor je lichaam?
Laten we ze één voor één bekijken.
1. Krijg je voldoende ijzer binnen?
De eerste stap is je voeding.
IJzer zit zowel in dierlijke als plantaardige voeding.
Dierlijke bronnen zijn bijvoorbeeld vlees, vis en gevogelte. Plantaardige bronnen zijn onder andere peulvruchten, volkoren granen, noten, zaden en groene groenten.
IJzer uit dierlijke bronnen wordt over het algemeen gemakkelijker opgenomen. Bij plantaardige bronnen kun je de opname een handje helpen.
Combineer ijzer met vitamine C
Vitamine C helpt je lichaam om plantaardig ijzer beter op te nemen.
Een simpele tip is daarom om bij een ijzerrijke maaltijd ook iets te eten dat rijk is aan vitamine C.
Denk bijvoorbeeld aan:
Kiwi
Paprika
Sinaasappel of ander citrusfruit
Aardbeien
Broccoli
Eet je bijvoorbeeld linzen, bonen of een andere plantaardige ijzerbron? Combineer deze dan eens met paprika of een andere vitamine-C-rijke groente of fruitsoort.
Let ook op je koffie, thee en matcha
Drink je 's ochtends standaard koffie, groene thee of matcha bij je ontbijt?
Dan is dit interessant om te weten.
Koffie en thee bevatten polyfenolen die de opname van non-heemijzer uit een maaltijd kunnen verminderen. Dat geldt ook voor groene thee en matcha.
Je hoeft je koffie, thee of matcha dus niet te schrappen.
Maar wanneer je ijzervoorraad laag is, zou ik ze niet direct bij een ijzerrijke maaltijd of tegelijk met je ijzersupplement nemen.
Kies er liever een ander moment voor.
Het zijn kleine dingen, maar juist wanneer je probeert je ijzervoorraad weer op te bouwen, is het zinvol om te kijken naar wat je eet én hoe je het combineert.
2. Neem je het ijzer goed op?
Hier wordt het vanuit darmtherapie extra interessant.
Want je kunt voldoende ijzer eten en een goed supplement gebruiken, maar het moet uiteindelijk wel door je lichaam worden opgenomen.
En dat proces begint al in je maag.
Je maag speelt een belangrijke rol bij ijzeropname
De zure omgeving in je maag helpt om ijzer uit voeding beschikbaar te maken voor verdere opname in de dunne darm.
Daarom wil ik bij een hardnekkig ijzertekort ook weten hoe je spijsvertering functioneert.
Heb je vaak een opgeblazen gevoel na het eten?
Zit je snel vol?
Moet je veel boeren?
Voelt eten lang zwaar op je maag?
Heb je regelmatig refluxklachten?
En gebruik je misschien maagzuurremmers?
Dat zijn allemaal dingen die ik wil weten wanneer iemand haar ijzervoorraad moeilijk opgebouwd krijgt.
Gebruik je maagzuurremmers?
Maagzuurremmers verlagen de productie van maagzuur.
Bij langdurig gebruik kunnen ze de opname van onder andere ijzer beïnvloeden.
Gebruik je al langere tijd maagzuurremmers en blijft je ferritine laag? Dan is dat relevante informatie om mee te nemen wanneer je samen met je arts of behandelaar naar mogelijke oorzaken kijkt.
Stop voorgeschreven maagzuurremmers uiteraard nooit zelf.
Vergeet je dunne darm niet
IJzer wordt voornamelijk opgenomen in het eerste gedeelte van de dunne darm.
Daarom is het bij een terugkerend ijzertekort belangrijk om ook te denken aan aandoeningen die de opname daar kunnen verstoren.
Een belangrijke daarvan is coeliakie.
Bij coeliakie zorgt gluten voor een afweerreactie waardoor de dunne darm beschadigd raakt. Hierdoor kan onder andere de opname van ijzer verminderen.
En dit is belangrijk om te weten:
Een ijzertekort kan één van de aanwijzingen voor coeliakie zijn, ook wanneer je geen uitgesproken darmklachten hebt.
Bij een onverklaard of terugkerend ijzertekort kan het daarom belangrijk zijn om met je huisarts te bespreken of onderzoek naar coeliakie passend is.
Voor mij is dat ook een belangrijk onderdeel van darmtherapie.
Niet iedere lage ferritine met een opgeblazen buik betekent dat "de darmflora uit balans is".
We willen eerst begrijpen waar het probleem werkelijk kan zitten.
3. Neem je genoeg ijzer op, maar verlies je iedere maand te veel?
Dit is bij vrouwen één van de eerste dingen waar ik naar wil kijken.
Iedere menstruatie betekent bloedverlies.
En met bloed verlies je ook ijzer.
Wanneer je iedere maand veel bloed verliest, kan het moeilijk zijn om je ijzervoorraad weer goed op te bouwen.
Denk eens aan je eigen menstruatie.
Moet je heel vaak verschonen?
Lek je 's nachts door?
Verlies je regelmatig veel of grote bloedstolsels?
Bloed je lang?
En voel je je tijdens of na je menstruatie volledig uitgeput?
Dan is het belangrijk om niet alleen te vragen:
"Hoe krijg ik meer ijzer binnen?"
Maar ook:
"Waarom verlies ik iedere maand zoveel bloed?"
En dit is precies waar voor mij darmen en hormonen samenkomen.
Bij een vrouw met een terugkerend ijzertekort wil ik niet alleen weten hoe haar spijsvertering functioneert.
Ik wil ook weten:
Hoe ziet haar cyclus eruit?
Hoe lang bloedt ze?
Hoe hevig is het bloedverlies?
Zijn er stolsels?
Is er tussentijds bloedverlies?
En zijn er andere cyclusklachten?
Hormonen zijn betrokken bij de opbouw en afbraak van het baarmoederslijmvlies en kunnen onderdeel zijn van het verhaal rondom je cyclus.
Tegelijkertijd kan hevig bloedverlies ook andere oorzaken hebben. Daarom is het belangrijk om aanhoudend of opvallend hevig menstrueel bloedverlies medisch te laten beoordelen.
Want als je iedere maand veel ijzer verliest, wil je niet alleen het verloren ijzer blijven aanvullen.
Je wilt begrijpen waarom je zoveel verliest.
Ben je zwanger geweest of onlangs bevallen?
Dit is óók een belangrijke vraag.
Tijdens een zwangerschap neemt je behoefte aan ijzer toe. Je lichaam maakt meer bloed aan en ook voor placenta en baby is ijzer nodig.
Vervolgens verlies je tijdens de bevalling bloed.
Wanneer je ijzervoorraad tijdens de zwangerschap al laag was of je bij de bevalling veel bloed hebt verloren, kan je ijzervoorraad na de bevalling behoorlijk zijn aangesproken.
En vervolgens begint juist een periode waarin je lichaam moet herstellen, terwijl slaap vaak schaars is en er ineens dag en nacht een baby afhankelijk van je is.
Ben je na je bevalling langdurig extreem moe, duizelig, kortademig of heb je hartkloppingen?
Laat dan ook naar je bloedwaarden kijken in plaats van ervan uit te gaan dat het allemaal "gewoon bij het moederschap hoort".
4. Soms verandert een ontsteking hoe je lichaam met ijzer omgaat
Er is nog een belangrijke factor: ontsteking.
Bij ontsteking maakt je lichaam meer hepcidine aan.
Zie hepcidine als een soort poortwachter van je ijzerhuishouding.
Het helpt bepalen hoeveel ijzer vanuit je darm in je bloed terechtkomt en hoeveel opgeslagen ijzer beschikbaar wordt gemaakt.
Wanneer hepcidine verhoogd is, wordt er minder ijzer vanuit de darm opgenomen en blijft meer ijzer opgeslagen.
En er gebeurt nog iets:
Ferritine kan bij ontsteking juist stijgen.
Daarom kan een ferritinewaarde in zo'n situatie lastiger te interpreteren zijn.
Dit is één van de redenen waarom het soms nodig is om meerdere bloedwaarden en het totale klachtenbeeld naast elkaar te bekijken.
En hoe zit het met B12, folaat en koper?
IJzer werkt niet in zijn eentje.
Voor de aanmaak van gezonde rode bloedcellen heeft je lichaam bijvoorbeeld ook vitamine B12 en folaat nodig.
Een tekort aan vitamine B12 kan bovendien klachten geven die deels overeenkomen met ijzertekort, zoals vermoeidheid en concentratieproblemen.
Ook koper speelt een rol binnen de ijzerstofwisseling. Je lichaam gebruikt koper bij processen waarmee ijzer beschikbaar wordt gemaakt en getransporteerd.
Dat betekent niet dat je naast ijzer nu automatisch B12, folaat en koper moet gaan slikken.
Juist niet.
Deze voedingsstoffen worden relevant wanneer jouw klachten, voeding, bloedwaarden of medische voorgeschiedenis daar aanleiding toe geven.
Een kopertekort kan bijvoorbeeld relevanter worden bij ernstige opnameproblemen of langdurig gebruik van hoge doseringen zink.
Mijn aanpak is daarom niet:
"Je ferritine blijft laag, dus laten we nog wat supplementen toevoegen."
Maar:
"Waarom blijft je ferritine laag en wat heeft jouw lichaam daadwerkelijk nodig?"
En hoe zit het met je schildklier?
Ook de schildklier verdient soms aandacht.
Vermoeidheid, het snel koud hebben, haaruitval en een trage stoelgang kunnen klachten zijn die je ziet bij zowel een lage ijzerstatus als een verminderde schildklierfunctie.
Daarnaast is ijzer nodig voor een enzym dat betrokken is bij de productie van schildklierhormonen.
Heb je dus niet alleen een lage ferritine, maar ook klachten die passen bij een verminderde schildklierfunctie? Dan kan het zinvol zijn om met je huisarts te bespreken of onderzoek naar je schildklier passend is.
Een lage ferritine is voor mij het begin van de vraag
Misschien lees je dit en denk je:
"Er is bij mij eigenlijk alleen naar mijn ferritine gekeken."
En dat is precies waarom ik deze blog wilde schrijven.
Want wanneer je ferritine steeds opnieuw laag is, wil ik weten:
Hoe ziet je voeding eruit?
Hoe neem je je ijzer in en waarmee combineer je het?
Drink je koffie, thee of matcha rondom je ijzerrijke maaltijden of supplement?
Hoe functioneren je maag en darmen?
Gebruik je maagzuurremmers?
Zijn er aanwijzingen voor een probleem met de opname in de dunne darm?
Hoe hevig is je menstruatie?
Ben je zwanger geweest of onlangs bevallen?
Heb je veel bloed verloren?
Spelen ontstekingen mogelijk een rol?
En zijn er andere voedingsstoffen of lichamelijke processen die aandacht verdienen?
Niet omdat bij iedere vrouw alles onderzocht moet worden.
Maar omdat je bij een ferritine die ondanks behandeling niet goed stijgt verder wilt kijken dan alleen:
"Dan nemen we maar wat meer ijzer."
Blijft jouw ferritine laag?
Slik je al langere tijd ijzer, maar stijgt je ferritine nauwelijks?
Of gaat je waarde tijdelijk omhoog en daalt deze vervolgens weer?
Misschien heb je daarnaast darmklachten, een hevige menstruatie, haaruitval, weinig energie of ben je sinds je zwangerschap of bevalling nooit helemaal hersteld.
Dan kan het waardevol zijn om verder te kijken naar waarom jouw ijzervoorraad niet goed herstelt.
Als darm- en hormoontherapeut kijk ik samen met jou naar het grotere geheel en naar welke factoren en onderzoeken in jouw situatie relevant kunnen zijn.
Niet zomaar méér suppleren.
Maar eerst begrijpen waar het probleem ontstaat.
Wil je weten of ik met jouw situatie kan meekijken? Via de contactpagina kun je vrijblijvend een kennismakingsgesprek aanvragen.
Deze blog is bedoeld ter algemene educatie en vervangt geen medisch onderzoek, diagnose of behandeling. Bespreek een vastgesteld of vermoed ijzertekort, bloedarmoede, hevig bloedverlies of aanhoudende klachten met je huisarts of behandelend arts. Stop niet zelf met voorgeschreven medicatie en gebruik ijzer, koper of andere supplementen niet langdurig of in hoge doseringen zonder passend professioneel advies.